Nobele Heren

In 1938 ging de Nobelprijs naar Enrico Fermi. Hij kreeg de prijs voor zijn demonstraties van het bestaan van nieuwe radioactieve elementen geproduceerd door neutronenbestraling, en voor zijn gerelateerde ontdekking van nucleaire reacties door trage neutronen. Zijn werk was cruciaal voor de ontwikkeling van kernreactoren, als ook de atoombom. Een gesprek over fermionen, kettingreacties, en hoe je een atoombom bouwt. 
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 32? Deze helpt bij het verhaal. 

In 1937 ontvingen Clinton Davisson en George Thomson de Nobelprijs voor hun experimentele ontdekking van de diffractie van elektronen door kristallen. Het brengt de Nobele Heren bij het hart van golf-deeltje-dualiteit en de 'magie' van quantumfysica. Is iets nog magisch als je weet hoe het werkt? Een gesprek over diffractiepatronen, interacties met de omgeving, en de kracht van pseudowetenschap. 
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 14, 15 en 28? Deze helpen bij het verhaal. [Zelf stapelen deze afleveringen ook weer door op eerdere afleveringen.] 

In dit tweede deel van de aflevering gaan de Nobele Heren in op Carl Anderson, ontdekker van het positron. Niet zomaar een deeltje, nee; een antideeltje. Ruben neemt Luuk mee in hoe sciencefiction de term 'antimaterie' vaak fout gebruikt. Een gesprek over Dan Brown, muonen in je kop en de PET-scan.  
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 26 en 31 (Deel 2)? Deze helpen bij het verhaal.

In 1936 wonnen Victor Hess en Carl Anderson gezamenlijk de Nobelprijs, doch voor twee afzonderlijke bijdragen aan de wetenschap. Daarom splitsen we het verhaal op in twee afleveringen.
In dit eerste deel komt Victor Hess aan bod, ontdekker van kosmische straling. Wat is dat voor straling? Een gesprek over alom aanwezige straling, ballonvluchten en rondzoevende deeltjes. 

In 1935 ging de Nobelprijs naar James Chadwick voor zijn ontdekking van het neutron. Dat was niet zonder gevolgen: het werk droeg later bij aan de ontwikkeling van de atoombom. Een gesprek over neutrale deeltjes, atoomsplijtingen en slaappillen.

In dit derde deel duiken de Nobele Heren in de Kopenhaagse interpretatie: de gevestigde uitleg over hoe we al die verwarrende quantummechanica kunnen interpreteren. Ruben neemt Luuk mee in de hevige intellectuele strijd die plaatsvond tussen Heisenberg en Schrödinger, en Bohr en Einstein. Een gesprek over een kat in een doos, de aard van de werkelijkheid en het al dan niet bestaan van vrije wil.

In dit tweede deel van het drieluik over grote doorbraken in de quantummechanica doorlopen de Nobele Heren het leven en werk van Paul Dirac.
Ruben voelt een grote genegenheid voor Dirac. De man was namelijk een pathologisch verlegen wiskundig rekenwonder die niet graag op de voorgrond trad. Ooit stelde Stephen Hawking dat Dirac in de twintigste eeuw (met uitzondering van Einstein) hoe dan ook 'meer heeft gedaan voor de ontwikkeling van de natuurkunde en het veranderen van ons plaatje van het universum dan wie ook.’ Zo wist Dirac de uiteenliggende matrix- en golfmechanica van Heisenberg en Schrödinger met elkaar te verenigen in een nog abstractere formulering. Een gesprek over antimaterie, verlammende verlegenheid en het ontwijken van publiciteit. 

De Nobele Heren zitten midden in de quantumfysica: in 1933 wonnen Erwin Schrödinger en Paul Dirac de Nobelprijs voor hun ontdekking van 'nieuwe productieve vormen van atoomtheorie'. In dit eerste deel van een drieluik doorspitten Ruben en Luuk een van die vormen: de golfvergelijking van Schrödinger.
Daarbij duiken ze in het lang geromantiseerde onconventionele leven van Schrödinger en de huidige aanwijzingen van door hem gepleegd seksueel misbruik. Een gesprek over golfmechanica, een ménage à trois en pedofilie. 
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 21 en 28? Deze helpen bij het verhaal. [Zelf stapelen deze afleveringen ook weer door op eerdere afleveringen.] 

In het tweede deel van deze aflevering duiken de Nobele Heren in een van de meest fascinerende implicaties van de quantummechanica: de onzekerheidsrelatie van Heisenberg.
Dit principe stelt dat het onmogelijk is om tegelijkertijd de positie en de snelheid van een deeltje, zoals een elektron, met perfecte precisie te bepalen. Dat leidde voor Heisenberg tot de verbijsterende bewering dat het gedrag van een deeltje pas tot stand komt wanneer we het observeren. Luuk en Ruben bespreken waarom een groot deel natuurkundigen dit voor waar aanneemt. Een gesprek over een vreemde vermenigvuldigingsregel, de invloed van een waarneming en wat dit voor onze realiteit betekent.

Heb je het over quantumfysica, dan heb je het onlosmakkelijk over quantummechanica. Voor de creatie van deze natuurkundige theorie ontving Werner Heisenberg in 1931 de Nobelprijs voor Natuurkunde, onder andere omdat de toepassing ervan leidde tot de ontdekking van allotrope vormen van waterstof. Ruben neemt Luuk mee in hoe deze theorie tot stand kwam. Een gesprek over achterlaten wat je niet kan zien, mysterieuze matrices en de onzekerheid rondom Heisenberg zelf.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 21, 26 en 28? Deze helpen bij het verhaal. [Zelf stapelen deze afleveringen ook weer door op eerdere afleveringen.]